Günümüzde farklı farklı sektörlerde ve farklı boyutlarda bir çok şirket faaliyet göstermektedir. Hepsinin de ana amacı ürettikleri hizmet ya da ürünleri daha fazla müşteriye ulaştırabilmek ve bunun neticesinde de ticari kar elde ederek faaliyetlerine ve büyümelerine devam etmektir. Farklı sektörlerde yaklaşık 31 senelik üst düzey finansal yönetim tecrübem neticesinde paylaşacaklarımı kısaca özetleyeceğim.
Her ne kadar işletmelerin ana odak noktası ana üretim faaliyetleri olsa da aslında bütüne bakıldığında işletmenin her yaptığı fonksiyonun mali işlerde bir iz düşümü vardır. Yani satıştan üretime, departmanda çalışanların maaşlarının ödenmesinden stok tedariğine kadar işletmenin hayat eğrisinde yapılanların tümünün bir mali sonucu olur ve rakamlarla ifade edilir. Şu kadar TL kar ettik, şu kadar gider yaptık ya da faaliyet karımız şu orandan bu orana düşmüş diye rakamlar irdelenir ve incelenir.
Maalesef ki Türkiye’de 3 milyonu aşkın KOBİ olduğu düşünülürse ve buna onbinlerle ifade edilen orta ve büyük ölçekli işlemeyi de kattığımızda üzülerek ifade etmek isterim ki az önce söylediğimiz işletmelerin finansal sonuçlarının takibi dendiğinde mali işlerin altında oluşan bu departman yapısı sadece Muhasebe olarak algılanmakta ve bütün bu rakamsal analiz ve öngörü çalışmaları muhasebe fonksiyonundan beklenmektedir. Oysa muhasebeden bence beklenilen ve olması gereken tüm işlem ve evraka bağlı faaliyetlerin kaydedilmesi olmalı ve buradaki yasal mevzuat çerçevesinde işletmeden beklenilen dokümantasyon ya da vergisel amaçlı yükümlülüklerin yerine eksiksiz ve zamanında getirilmesi olmalıdır. Bu görev çok ama çok değerlidir.
Öte yandan makalemizin de konusunu içeren finansal yönetim ise bütün bu kayıt düzeninin muhasebede vücut bulmuş rakamlar ve datalar evreninde analiz, öngörme ve çıkarım yapma fonksiyonunu içerir. Bu fonksiyona aslında Bütçeleme ve Raporlama fonksiyonlarını da katabiliriz. Yani aslında Finans, işletmenin faaliyetlerinin sonucu olan parasal değerlerin şirkete en fayda sağlayacak şekilde yönetimi ile geleceğe dair öngörüleri içeren oldukça detaylı ve analiz odaklı bir uzmanlık alanıdır.
Finansal yönetim içinde şirketin 3-4 tane ana başlıklı konusu vardır. Bunlar sırasıyla, nakit ve hazine yönetimi, etkin mali tablo yönetimi, şirket bütçe ve uzun vadeli iş planlarının yapılması, düzenli bir raporlama altyapısının oluşturulabilmesi sayılabilir. Peki bu 4 fonksiyon layıkıyla ve işin uzmanı birimler tarafından yapılmadığında işletmelerde ne gibi sorunlara yol açabilir? Biraz da bu konuları irdeleyelim.
Etkin nakit ve Hazine Yönetimi
Bu başlıkla kastedilen aslında özetle şirketin tahsilat ve ödemelerinin, işletme sermayesi yönünden pozitif sonuçlar doğuracak şekilde yönetilmesi ve eldeki fazla nakdin veya değerli evrakın (çek/senet) şirket kaynakları ve ihtiyaçları doğrultusunda değerlendirilmesidir. Bu alana dikkat edilmediğinde ne mi olur? Aslında en riskli sonuç oluşur… Şirket karda iken nakit akışı açığı ile karşı karşıya kalabilir ve vadesinde yapılması gereken yükümlülükler yerine getirilemeyebilir. Hatta bunların bazıları için kanuni yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir.
Etkin Mali Tablo Yönetimi
Mali tablo yönetimi dediğimiz konu aslında şirket performansının ölçüldüğü 4 ana tablodur.
a.Gelir Tablosu
b.Bilanço
c.Nakit akış tablosu
d.İşletme sermayesi tablosu.
Bu 4 tablonun söylediklerine mutlaka eş zamanlı ve bütünleşik olarak bakmak gerekir. Türkiyede maalesef bu bakış açısı çok sınırlı olmakta ve işletme sahipleri ya da ortakları sadece kar edip etmediklerine bakarak gelir tablosunu irdelemekte ve bunun eksikliğini ise 1 nolu maddede karşımıza çıkan nakit akışındaki dengesizlikler olarak görmektadirler. Ayrıca düşen ya da artan borçluluk gibi sonuçlarını, bugün değil ama yarın görebilecekleri negatif sonuçlarla karşılaşma riskini de beraberinde taşımaktadırlar.
Bütçe altyapısının oluşturulması
Mali açıdan şirket performansının değerlendirilebileceği ana mekanizma şirket içinde mutlaka kurulması gereken bir bütçe altyapısı ve takibi sistemidir. İşletmelerin öncelikle bir takvim yılında hedefledikleri nihai sonuca varmak için oluşturacakları değerlendirme sistemi tahmin ettikleri ve yaptıklarının karşılaştırmasını içeren bütçe yapısıdır. Tahmin yapmayan işletmelerin mali açıdan hangi yöne gittikleri ya da gideceklerine dair bilgi oldukça az olacaktır. Rakamsal öngörü ya da ölçümleme ne kadar az ise şirketin mali sağlığına dair karar verebilmek te o kadar zor olur. Düşününki araçların belli sürelerde bakımları ve standart değerler açısından karşılaştırmaları yapılır, kişisel sağlığımızda bir sorun olduğunda doktorumuz bize yapmamız gerekenleri söyler ve bir zaman dilimi sonrasında yaptıklarımızla sonuçlarımızı değerlendirir. Bütçe de, şirketin pazarlamadan insan kaynağına, üretimden lojistik departmanına kadar bütün fonksiyonlardan beklenilenler ile yaptıklarını karşılaştırma ve bunun ışığında şirket hissedarlarının karar vermelerini kolaylaştırma imkanı verir.
Düzenli Raporlama sistemi
Şirketin mali sonuçları ve bu mali sonuçları doğuran her eylemin düzenli (yani belli aralıklarla) kontrol edilmesi ve yorumlanması gerekir. Bir nevi check-up görevi gibi düşünmek lazımdır. Örneğin borçlanma ya da net işletme sermayesi açığının artma eğiliminin arka arkaya 4-5 raporlama döneminde gözüktüğü bir şirketin olası nakit açığı problemleri ile karşılaşmaması için maliyet ya da gider azaltım önlemleri alması gerekliliği basit bir örnek olarak verilebilir. Raporlama alt yapısı, satıştan üretime kadar geniş bir yelpazede olmalı ve problemin şirketin içinde bulunduğu duruma yol açan sorunlarının kök nedenini mutlaka fonksiyon bazında irdelemelidir.
Bütün bu anlattıklarımız ışığında şirketlerin mutlaka finansal yönetim için gereken insan kaynağına ve verileri kaydetmek ya da ölçümlemede kullanacakları ERP programlarına ya da platformlarına kaynak ayırmaları gerekir. Finansal yönetim ciddiyet isteyen ve kişisel sağlık için yaptığımız spor gibi düzenli ve hayat boyu takip edilmesi gereken bir olgudur. Problem çıktığında finansal yönetime başvurmak, sadece olacak kötü sonuçları ya geciktirir ya da daha içinden çıkılmaz hale getirir.
