Giriş
Devlet destekleri işletmeler için maliyetleri azaltmaya, etkin finansman bulmaya ve rekabet avantajı sağlamaya yarayan stratejik araçlardır. Ancak piyasa gerçekleri, desteklerden yararlanma oranlarının olması gerekenin çok gerisinde kaldığını, bunun nedenlerinin ise büyük ölçüde bilgi eksikliği, önyargılar, yetersiz planlama, süreç yönetiminin yapılamaması ve finansman (Bütçe) eksikliğinden kaynaklandığını göstermektedir. Aşağıda bu sorunlarla ilgili çözüm önerilerimi sizlerle paylaşmış olacağım.
1.Sorun: Bilgi Eksikliği
İşletmeler genelde desteklerin varlığından ve şartlarından haberdar değildirler. Yapılan saha araştırmalarına göre; Bilgiye erişim arttıkça başvuru oranları ve başarılı proje sonuçları artmaktadır.
Çözüm Önerileri
- Bakanlıkların/kurumların (Sanayi, Ticaret, Kültür ve Turizm, Orman, Maliye, Sosyal Güvenlik Bakanlıkları, KOSGEB, TÜBİTAK, Kalkınma Ajansları, Teknopark/Tekmer/Ar-Ge ofisleri Teknoloji Transfer ofisleri vb kurumların) resmi duyuru kanalları belirlenip haftalık/aylık şekilde takip edilmeli,
- Bakanlıklar ve ilgili kurumları yerinde ziyaret ederek uzmanlardan detaylı bilgi alınmalı,
- Resmi web siteleri, e-posta bildirimleri, sektörel dernekler, ticaret ve meslek odaları takip edilmeli,
- Devlet destekleri konusunda deneyimli danışman firmalardan hizmet alarak bilgi ve tecrübelerinden faydalanılmalı,
- Devlet destekleri konusunda deneyimli danışman firmalardan hizmet alarak bilgi ve tecrübelerinden faydalanılmalı,
- Destekler hakkında yönetim ve işletmedeki ilgili departmanlara eğitimler düzenlenmeli,
- Mevzuat.gov.tr adresinden destek mevzuatı günlük olarak takip edilmeli,
- İlgili kurumların mobil bildirimlerini açarak yeni çağrılardan anında haberdar olunmalı,
- Şirketin rutin toplantılarına devlet destekleri ile ilgili gündem maddesi eklenerek konun önemi vurgulanmalı ve teşvik sorumlusundan brifing alınmalıdır.
2.Sorun: Önyargıların Olması
Mevzuatın karmaşık olması, adamın yoksa teşvik alamazsın düşüncesinin olması, devlet önce teşviği verir sonra geri alır ceza keser düşüncesinin yaygın olması, niteliksiz danışmanların yanlış yönlendirmeleri ve özellikle kötü örneklerle karşılaşılmış olması teşvik başvurularını olumsuz olarak etkilemektedir.
Çözüm Önerileri
- Benzer ölçek ve sektörden teşvik almış ve başarı hikayesi yazmış işletmelerle iletişim kurulmalı ve gerçek vaka incelemeleri yapılmalı,
- Önce basit ve hızlı sonuç veren desteklere başvuru yapıp öz güven oluşturulmalı, ardından daha karmaşık programlara geçilmeli,
- Teşvik “bedava para” değil, yatırım maliyetini düşüren bir finansman aracıdır şeklinde bir zihinsel dönüşüm sağlanmalı,
- Danışman seçerken referans olarak, geçmiş proje başarısı ve sözleşmeye dayalı performans göstergeleri istenmeli,
- Bakanlıkların ve ilgili kurumların yayınlamış oldukları istatistikler incelenerek kaç işletmeye ne kadar bütçe ile destek verildiği görülmeli,
- Rakiplerimizin hangi teşviklerden ne kadar yararlandığı ve bizim işletmemize nazaran ne kadar avantajlı hale geldiği analiz edilmeli,
- Örneğin; 6.Bölgede 30 milyon yatırım yapan bir firma devlet destekleri kapsamında kurumlar vergisi istisnası 9 milyon, KDV istisnası 5 milyon, SGK işveren ve işçi payı 12 milyon olmak üzere bu yatırımın tamamına yakınını devletten mahsuplaşma yoluyla geri alabilmektedir. Diğer bir örnek, Teknokentte faaliyet gösteren bir firma 100 milyon gelir elde etmesi durumunda 25 milyon kurumlar vergisi ve 20 milyon KDV olmak üzere toplam 45 milyon vergi avantajı olabilmektedir. Bu sayede rakiplerinden daha avantajlı konuma geçecektir.
- Yatırım sunumlarında devlet desteklerini son slayt olarak gösterme alışkanlığından kurtulup, teşvikleri finansman yapısı içinde görmeli ve yatırımın süresini ne kadar kısaltacağı ve sağlayacağımız maliyet avantajı dikkate alınmalı.
3.Sorun: Planlama Eksiklikleri
Yatırım kararından önce gerekli kayıt, belge ve yapısal düzenlemeler yapılmadığı için başvurular kabul edilmiyor. Destek programlarının çoğu uygunluk şartları, zaman sınırları ve süreç kurallarına sıkı sıkıya bağlıdır. Hazırlık eksikliği sebebiyle işletmeler hak kaybına uğradığından, planlama ve uygunluk kontrolü ile riskler minimize edilir.
Çözüm Önerileri
- İhracat destekleri ve bazı KOSGEB desteklerinden yararlanmak için şirketin türü Limited ya da Anonim olmalı,
- KOSGEB iş kurma ve iş geliştirme desteğine kuruluştan sonra 1 yıl içerisinde, kapasite geliştirme desteklerine ise kuruluştan sonra 3 yıl içerisinde başvurulmalı,
- KOSGEB /Tübitak/İhracatçı Birlikleri/iş kur/SGK kayıtları açık ve güncel olmalı,
- Yatırıma uygun NACE kodu doğrulanıp gerekirse vergi dairesinden düzeltilmeli,
- AR-GE/tasarım/yazılım projeleri için teknokent kabul süreçleri tamamlandıktan sonra projeye başlanmalı,
- AR-GE personelleri yazılım, bilgisayar ve temel bilimler mezunu olmalı, destek personeli AR-GE personelin %10 ‘nu geçmemeli,
- Kirası ve lokasyonu uygun teknokentler ve tekmerler araştırılmalı,
- İstihdam teşvikleri için işe alım zamanlaması, meslek kodu ve nitelik uyumu önceden planlanmalı,
- Tapu, kira sözleşmeleri kapasite belgesi, işletme ruhsatı, sanayi sicil belgesi çed raporu gibi resmi belgeler önceden hazır olmalı,
- Her destek için son başvuru tarihlerinin merkezi bir takvimde (gün/ay/ yıl) tutulmalı,
- Yatırım teşvik belgesi onaylandıktan sonra yatırım harcamalarını yapılmalı,
- Yerel ve global marka tescili yapılmalıdır.
4.Sorun: Süreç Yönetimin Doğru Yapılamaması
Başvuru öncesi hazırlık önemli olduğu gibi projenin başarıya ulaşması için sistematik bir süreç yönetiminin de hayati önemi vardır. Süreç takibi genelde bir muhasebe elemanına bırakılıyor, danışman yalnız bırakılıyor ve sonuçta projelerin iptal riski oluşuyor. İşletme yönetiminin bir teşvik takip modeli oluşturması ve atayacakları teşvik sorumlusu ile süreci yakından takip etmeleri yaşanacak sorunları büyük ölçüde ortadan kaldıracaktır.
Çözüm Önerileri
- Yönetimden bir sorumlu ve destek başına en az bir koordinatör belirlenmeli,
- Sözleşme, Harcama, Personel, Muhasebe, Raporlama, Denetim ve Kapanış aşamalarının her biri için sorumluluk, belge listesi ve kriterler yazılı hale getirilmeli,
- Fatura açıklamaları, ödeme kanalları, harcamanın proje ile uyumu günlük ve aylık olarak doğrulanmalı. Aynı harcamanın birden fazla destekte kullanılmaması takip edilmeli,
- Hangi personelin hangi teşvikten faydalandığı, işe giriş tarihi, meslek kodu, çalışma statüsü, önceki teşvik transferleri gibi bilgiler personel bazında izlenmeli,
- Teşvik gelirleri doğru muhasebe hesaplarında takip edilmeli; gelir ve gider kayıtları beyanname ile uyumlu olmalı,
- Nihai faaliyet raporu ve harcama raporları eksiksiz hazırlanmalı; elektronik sistemlere yüklemeler (ETÜYS, KOSGEB, TÜBİTAK vb.) takip edilmelidir.
5.Sorun: Yetersiz Finansman
Devletin destek ödeme sistemi ekseriyetle önce harcamayı yap, belgelerini bana getir ben yerinde tespit yapayım sonra destek ödemesini yaparım şeklindedir. İşletmeler yatırıma başlamadan önce gerekli öz kaynak veya kredi temini şeklinde bir finansman ayarlaması yapmamışsa ve yeterli bütçesi yoksa desteklerden yararlanmak bir yana yatırımı tamamlaması da mümkün olmuyor.
Çözüm Önerileri
- Yatırımın her aşaması için tutar, zamanlama ve öngörülen destek tarihlerinin yer aldığı aylık nakit akış tablosu oluşturulmalı,
- Öz kaynak, banka kredisi, leasing, yatırım ortaklıkları veya teminat mektupları gibi araçların hangi aşamada devreye gireceği planlanmalı,
- Bazı desteklerde sınırlı da olsa avans alınması mümkün olabiliyor. Teminat mektupları için bankalarla ön görüşme yapılmalı,
- Projeyi geri ödeme süresi açısından değerlendirmeli, teşviğin yatırımın rasyonunu nasıl etkilediği sayısal olarak görülmelidir.
Sonuç
Devlet destekleri, doğru organizasyon, disiplinli süreç yönetimi ve finansal planlama ile işletmenin rekabet gücünü ve sermaye verimliliğini önemli ölçüde artırır. Anahtar; bilgiye erişim, küçük başarılarla güven inşası, başvuru öncesi hazırlık, sıkı süreç takibi ve nakit-uyumlu finansman planlaması. Bu yaklaşımlar uygulandığında destek programları şirket stratejisinin pasif bir unsuru olmaktan çıkar, aktif bir yatırım-finansman aracına dönüşür.
